Landbouw & boerderijen

Klik a.u.b. op een foto om alle foto’s in groot formaat te zien.

Kats in ’t nieuws dertig jaar geleden.

De laatste landarbeider in de VUT.

Op 1 september van dit jaar is het 31 jaar geleden dat de laatste landarbeider op Kats met de VUT ging. Het was Kees Meulenberg, die bij de combinatie de Regt, Breure en Schippers werkte.
Kees vertelt aan een journalist van het ZLM land- en tuinbouwblad in september 1988 het volgende:

“Veel werknemers in de landbouw zijn er niet meer. Toen ik jong was , was dat anders. Dan verzamelden zich op een paar plekken op Kats de arbeiders om in groepjes op de fietsnaar de vier windstreken rond Kats te rijden. Je had in het westen richting Kasse veer de hoeve van Arenthals, de Vos en van der Maas. Naar het zuiden reed je de Leendert Abrahampolder in naar Priester en Tazelaar. In noordelijke richting lagen de boerderijen van Eckhart, de Jonge, Markusse, van Driel, Bruinzeel en de Bruijne. In het oosten had je twee keer de Regt en Breure.
Gemiddeld werkten er toch wel vier tot vijf man op een hoeve. Zo kom je tot aan zo’n 40 tot 50 mensen die op het dorp een vast bestaan hadden in de landbouw. Opvallend is dat bijna alle grotere bedrijven in de landbouw de namen van de boeren nu nog dezelfde zijn. En dat veel kleinere spulletjes weg zijn. Ook waren er nog al wat losse arbeiders, zodat bij elkaar eigenlijk heel Kats van de landbouw leefde.

Nu hoor je in onze tijd dat samenwerking gezien wordt als redmiddel om te overleven als boerenbedrijf. Dan is wel opvallend dat Kees al 30 jaar geleden bij samenwerkende boeren ging werken. Het was een combinatie van de drie boeren, de Regt, Breure en Schippers. In dit verband is het ook opvallend dat er een boerderij was onder Kats waar drie broers het bedrijf al in de jaren ’50 samen runden, de gebr. de Jonge.

Kees en al die anderen hebben veel veranderingen op hun werk meegemaakt. De landbouwmechanisatie, die na WOII begon en die gestaag doorging. Paarden werden vervangen door tractoren. Kunstmest strooide je niet meer met de hand uit een bekken maar met de kunstmeststrooier. Graan werd niet meer met de sikkel gemaaid ,maar met de graanmaaier en al snel door de eerste combine, de rijdende graandorsmachine.
De opbrengsten van het land groeiden, maar door de mechanisatie kon men de grotere oogst betrekkelijk gemakkelijk verwerken.

Even verder terug.
Toen ik wat verder in oude ZLM bladen zocht vond ik dit: 24 februari 1951 Izaak Markusse is 37 jaar in dienst bij boer J.S de Regt ( in de Molstraat). En verder dat Kees de Looff en Bram Tazelaar 30 jaar bij de Regt werkzaam zijn. Allemaal veel dienstjaren bij dezelfde boer.
Verder kom ik het bericht tegen dat op de landbouwschool te Goes Wilco Priester en mevr. E. van der Maas geslaagd zijn.
En ook het bericht dat aan de Noordlangeweg te Kats bij van der Bilt, nu camping Weizicht, een bijeenkomst was over de vlasteelt. Er werd een kolossale oogstmachine voor vlas gedemonstreerd.

Bonanza.
In een wei achter de huizen en kotjes in de Molstraat liep op een gegeven moment een Nederlands kampioen. Bonanza, een zwartblesram, was in Kesteren ( in de Betuwe) de beste van Nederland uit 14 concurrenten geworden. Anton Munter poseert maar wat trots op de foto met z’n ram en een beker. Zwartblesschapen, een ras dat dreigde te uit te sterven, zijn zwarte schapen met een witte bles over hun kop. Anton fokte ze met veel kunde en plezier. Zou hij de naam Bonanza van de cowboy serie Bonanza, die in die tijd op de televisie was, overgenomen hebben?
Er veranderde in de loop der tijden veel in het werk op het land en in en om de boerderijen. Zo kwamen er mini- campings bij de boer. Je kon bij de boer kamperen. Boerderijwinkels met allerlei streekproducten kwamen op. Zorgboerderijen vestigden zich hier en daar. En in plaats van akkerbouw kwamen er van elders veehouders die het landschap veranderden met hun gras- en maïslanden en grote veeschuren.

Jan de Jonge.