In het Kasse dialect.

Korte verhaaltjes over Kas in het Kasse dialect.
Aangeleverd door oud, Kassenaren.

De wind.

À julder noe dienke dà dit verhahltje haed over de Schaal van Beaufort of de sturm van de lesten tied, dan ei-je’t glad bie ’t verkêêrde eaande. Je mò t’r voo trug nae 1955, nae ’t lokahl van mêêster Maarcusse. In zien klasse zaete toen een paer môôie jongers, die à t’t de mêêster zeker nie makkelijk maekten en die à rehelmaetig in de klasse wat kattekwaed uut’aelden.

Affijn, ’t was een vriedagmiddag en dan stong d’r tekene en voorleze op ’t rôôster. An ’t eaande van de middeg las de mêêster dan een stikje voo. Ik wete nog goed dà m’n oaltied êêl stille nae de belevenissen van Willem Roda zaete te luusteren. Dat was een hartstikke spannend boek over een jongen die nae Austrahlië haet. De mêêster kon hoed vooleze en reken t’r op dah-je dan een speaale kon ôôre vahle. Van dat boek “Willem Roda” weet’k m’n eihe nog oaltied êên zinnetje te herinneren, naemelijk: “Het bloed steeg Willem naar het hoofd.” Drek naedà tat zinnetje deu de mêêster was uu’gesproke liet de jongen die à vlak voo de lessenaer zat, een êêl ahrde schete. Nie te hloaven! Je mò nae dienke dà t’n d’n dag dìvoo snert, juun, spruten en brune bôônen heheten ò.

Affijn, julder snappe wè, dà de klasse even stille was, mè toen dubbel lag van ’t lachen. Ok bie de mêêster “steeg het bloed naar het hoofd” en Wiek, de daeder, most de klasse uut. Dat was uutzongderlijk wan de mêêster stierde nôôit een lêêrlieng op de hangk. Ongs dochte dà t’n nae de hangk most om uut te stienken, mè dat è m’n nôôit gewete. Oe à t’t die middeg varder hehaen is, is m’n on’schote, mè dà’k t’r laeter nog ieselijk om helachen è, is zeker. Die wind ei toen vee indruk gemaekt.

Êêl vee jaeren laeter kwam’k op een rommelmart dat boek “Willem Roda” tehen. Ik è t’t toen drek hekocht, omdà’k t’r zokke môôie herinneriengen an ò. Mè wà fiel dà tehen: d’r was nie deu te kommen. Dà te mêêster dì behriepelijke tael van hemaekt eit, dì neem’k m’n petje voo of. Dà bewies wee êêns te mêêr, dà mêêster Maarcusse êêl hoed kon vooleze.

Lau Eikenhout

Kasse praet.

Huib van der Maas was nae Amerika hewist. Ie mocht dì ’s kieke oe de boeren dì boerden.
Over die reise wou ie wat vertelle in ’n bieeenkomst van boeren en butenlui in de Vriendschap op Kas. D’r ware êêl wat mensen op of hekomme. De zael was vol en stieng blauw van de rôôk.
Huib liet dia’s van z’n reise zie-e en vertelde d’r wat bie.
Op ’n heheven moment zag je um op ’n dia stae bie ’n wat ouwere boer mee een hrote Amerikaanse slee. Huib zei: Kiek, deze vent wou me wies maeke dà zien land zo uuthestrekt was dà je nie in één dag oalles kon zie-e. As ie êêlemaele achter in ’t land werkte, bleef ie slaepe in ’n soortement kampeerwaehen.

Ie stond te bluffen. Dus ik zei tehen um. Bie ons is oalles vee kleiner. Mae me è wè iets dà jullie nie è. Bie ons stae d’r telefoonpaelen langhs de weg en in ’t voorjaer lôôpe die uit, kriehe die takken. En dan komme dì prachtige bloesems an. Dan rei-e langhs oale polderwegen tussen de rôôd-witte bloesem. En ’t ruukt ok nog êêl lekker.
Die Yankie keek me onhelovig an. Ie wist nie wat ie d’r van most dienke. Misschien docht ie, die Ollander geef me wè lik op stuk.

Jewan de Jonge.

Zò mae wat ut ’n zeumer ut m’n jeugd.

Wat losse herinneringen.
As kinders dee-e ongs , m’n zus en ik, nog à us, voo wat snoep ( paeseitjes) of ’n dubbeltje , klusjes voo buurvrouwe Mol. Eén van die karweitjes was ’s aevens de eenden – buurvrouw Mol zei oaltied pielen – binnen aele. Achter d’oeve was één van de twi vaeten wì d’eenden hraeg in zwomme. Een twidde vaete lag in de weie die an ’t uus van de jonghes van Oart hrensde. Of ze ’t wiste mae die pielen zwomme ’s aevens natuurlijke oaltied in die achterste vaete as ze nae d’r kot moste. Ongs g(h)ooide dan kluten om ze uut die vaete nae d’oare vaete te kriehen. En dan deu ’t eendenpadje nae d’r kot. Je leerde à hauw de hiërarchie, de rankorde, in de eendengroep. As de leider wou dan hienge ze nae binnen in d’r kot.

À buurman Mol een oen hieng slachtte zaehe ongs dat ok wè us. Ie hieng ’t oenderkot in en pakte nae vee hevladder en kabààl in ’t opvliegende stof ’t oen da ie most è. Dà vee van z’n neuze maekende oen brocht ie nae ’n klablok, die in ’t hos stieng. D’r naest lag een scherp kapmes.
Nae even wat hewurm sloeg ie mee ’n ferme klap van ’t kapmes de kop van ’t oen. Ie hooide ’t oen zonder kop in de lucht. ’t Oen fladderde nog even en viel dan in ’t hos.

Mee open monden kêêke ongs nae dà taferêêl.
Buurman Mol wreef ‘oen nog wà deu ’t hos om ’t bloed d’r of te doen. Dan zei ie ’n best oen voo in de soep.
À je voo buurman Mol een klusje hoed dee, zei ie oaltied ferm hedae. Je zou um buurman ferm kunne noeme.

De ouwe buurman Mol en z’n vrouwe aete van vierkante oute bordjes d’r boterhammen. Dà vonden ongs roar, ongs o ronde bordjes. In d’r keuken mee tegels stieng een ontromer. As die droaide en klaer was hieng er ’n luud belletje.

In een zeumer kwaeme d’r een hroep padvinders een tieje kampere in de schuure van de jonge buurman Mol. Dà vonden ongs wè leutig. Een rijtje slaepzakken op de dosvloer en kookherei op de mistpithang. Een keer aete ze soep van broeinekkels. Ongs kreehe ok een bordje van de “roare”soep. ’t Was toch wè te doen.
De jonge buurman was wè ’s in Frankriek hewist voo ’n tieje. En op ’n keer liep d’r een vrimde vent op ’erf van de buren. Dà was een Fransman. Buurman Daan kon d’r mee praete, ongs behreepe d’r niks van.

Jewan de Jonge.

IJsjes.

Saeterdags was’t in mien kindertied oaltied een bitje fêêst op Kas. Om twoalf ure kwaeme de errebeaaiers van ’t langd en dan behon de vrie-e tied. Voo kinders was dat nie ’t belangriekste. Die vongde ’t vee belangrieker dà Leen en Jannà Meaarcusse d’r waere. Die ò naemelijk een ouwe bus gekocht en die zò verbouwd dà ze d’r friet in konne bakke en (schep) ijs konne verkoape.

Leen en Jannà weunden op Koelijn, mè saeterdags stienge ze op Kas, op ’t oekje van de Voostraete voo de keaarke tussen de kestahjeboamen. Voo à ze hienge verkoape, maekten ze êêst de boel in orde. Jannà hieng ’t vet anzette en Leen zette êêst een oute opstapje langs de ziekangt van de bus. Dan kon iederêên zò ’t geld op ’t tôônbankje leaahe. Voo vuuf cent oa-je à een ijsje en friet kostte vuuftien cent of een kwartje.

Ik weunde toen nog in de Voostraete, nest de wienkel van Fieman en an d’oare kangt van ongs weunde Keesje Moas mee s’n moeder. Kees liep een bitje moeilijk en dirrom ò d’n hevrohe of ik dan saeterdags om ijsjes voo z’n wilde hae.
Dà dee’k mè oal te hraeg, wan ik kreeg d’r dan zeaalf ok êêntje. Op een kêêr haf Kees m’n een hrôôt bankbuljet mee. Dà geld ò ik nog nôôit hezie-e en ik schrok wè een bitje, wan dì stonge ciefers op mee vee nullen. Laeter è’k behrepe, dà t’t Duits geld was uut de jaeren twintig, toen à ’t geld dì mè weinig waerd was. Mè hoed ik nam’t mee nae Jannà. Die ò t’t à hauw hezie-e. “Dà’s hlad nie mì heldig”, m’n jongen, zei ze. Toen à’k dat tehen Kees verteaalde zei t’n: “Oh, nie mì heldig, dan mag jie t’t è.”

Een oare kêêr haf Kees m’n een zienke bord mee om ijsjes te koapen Dan kon’k ze hoed draehe, zei t’n. Mè toen à’k trug kwam mee tie ijsjes stong Kees nie op m’n te wachten. Nae even zoeken zah’k dà t’n in z’n stoel zat te slaepen. Ie dronk nohhà dikkels een borreltje en musschien zat’n toen wè z’n roes uut te slaepen. Ik è d’n nie wakker hemaekt en d’ijsjes è’k mè in de hangk op de vloer hezèt. Kees ei se laeter wè hevongde, wan ie zei: Die ijsje è’k nae ’t eten as pap hehète.”

Lau Eikenhout.

Janus en Izaak.

Izaak weunde à ’n tieje in de noordoost, mae noe fietste ie we nae de boahers van Cor Zudeweg en Fieman. In de noordoost oa z’n voader ok ’n boaherd, van daer. Ie was oal me oal à ’n toed onderweg en ie kreeg onher. ’t Was ok à over twoalve. Ie vond ’t café van Versprilleà hauw. Eêst oa ’t nog hetwufeld of ‘t ’n wè nae binnen zouw hae wan as Norbevelander is’t wè roar à je tussen de middeg hae eete in ’n café. Mae ie oa vreed onher.
Dan za’k mè net doewe of ‘k nie van Nor-Beveland komme. Ie wou ok nie ’t risico loape dà as ie zou zeahe dà ’t uit de Noordoost kwam Versprille zou vraehe of ’t nu Johan van de Linde kende. Wan die was ’n paer jaer helee-e nae de Noordoost veruusd.

Toen ie binnen stapte, zag Versprille um.
“Morge jongeman of eiheluk middeg , wi kan’k je mee ealpe? ”
“Een kopje koffie graag en kan ik hier ook wat eten?”
“H’m , wà za’k di van zaehe. Di doe m’n iet nie an. Kan wè zurhe voo ’n hekookt ei en je kan natuurluk ok mee-eete mee de middegpot , mè dan mok ’t even tehen de vrouwe zaehe. Me eete rooie Koole.”
“Meneer, dat is vriendelijk aangeboden, maar geeft u mij maar een gekookt ei”en een kop koffie.”
Nae ’n tiedje kwam Versrille terug mee ;t Hekookte ei , ’n boterammetje en een kop koffie. Terwiel Izaak an’t eten was, behon ie van oalles te vraehen. Zo as wi Izaak van van daen kwam. Izaak zei dat hij uit Soest kwam. “Oh, zei Versrille dan zie jie zeker de koninhinne en de prins en de prinsessen wè’s . Izaak gaf antwoord, mae ie most oppasse d’r gin Zeeuws woord tussen te hooien.
En de meuhelukeid bestong ok nog dà t’r één ’t café binnen zou loape die me zou kenne, wan zo lank was Izaak nog nie van ’t eiland.

“Wi logeer jie, vroeg Versprille.” Eh, ik logeer bij familie in Goes, loog Izaak.
“Oh, dan moje zommedeem mee ’t bootje op ’t Kooitje mee.” “Wat bedoelt u ,meneer?”
“Nou, mee ’t bootje op ’t Kasse veer dà an’t Kasse kooitje leit”. “Wat bedoelt u, meneer?”
“Dà je mee ’t bootje an ’t Kasse kooitje …uh ’t Kaase kooitje…’t kooitje !!!!”
“O, nu snap ik het hoor …Vers…uh…meneer.”
‘Aje noe houw weg haet h dan kaje ’t bootje nog net aele,”zei Versprille nog nae hijhend en ’t zweet van z’n veurood vehend mee z’n snotdoek.

Bie Versrille was oaltied wè wat te beleven.

Jewan de Jonge.

Kasse meaalkboer.

Koeien ’ielde de boeren in de jaeren vuuftig nog rongd Kas. Boer Mol in de Zuudlangeweg, de Wild op Kas en natuurlijk Kloote in de Groeneweg. Moeder Kloote was behin 30-tigger jaeren meaalk hae verkôôpe. Oare meaalkboeren waere in dien tied Abraham v/d Maas, Fieman, de weduwe van Jan de Wild, Marien de Regt en Marius Priester. De meaalk hieng dan in hrôôte meaalkbussen , die wiere an de weg hezet en ophehaele deu de meaalkwaehen.

Toen zeune Jewan Kloote veertiene was , most ie ok maeelk hae verkôôpe. Mee ’n hrôôte busse op ’n karretje , ’n maete en ’n tasse mee held hieng Jewan op stap. In de jaeren vuuftig kwam z’n broer Leen ok in de zaek. Mee ’t bôôtje van Kurtjeen haelde en brochte de meaalkboeren de meaalk via meaalkfabriek Hollandia in Hoes van en nae Peeland. Laeter kwaeme nest de meaalk ok nieuwe meaalkproducten as hortepap, vanille- en sukeloadevlae, ‘avermoutpap, yoghurt en slagroom. ’t Karretje wier vervange deu ’n karre achter de fiets. Di nae kwam de bakfiets, eest zonder motor , laeter mee hulpmotor.

Da ‘k kan me nog herinnere. Drie keer per weeke kwam Jewan Kloote meaalk brienhe bie ongs
’s ochtens vroeg. Ie o dagmeaalk , laeter ok hepasturiseerde meaalk en hesteriliseerde meaalk.
Ie ree van de Zuudlangeweg nog deu nae de Prinsendiek onder Kurtjeen. De bakfiets verdween en wier vervange deu d’iezere ‘ond, ’t lorrietje. Voo ze stopte oa ze ’n elektrowahen. En toen nae 45 jaer ! was d’r gin meaalkboer mi op Kas. Allêên ’t filmpje van Anton de Fouw è me nog. Die filmde ’t ofscheid van d’r klanten en dà was op Omroep Zeeland bie Trugkieke te zien.

Jewan de Jonge.

Strôôm en licht.

Voodà ‘r stroam en het licht was, wier ’t waerme êêten hekookt op oliestellen , ok wel ’t petroliemstel henoemd. Laeter kwam ’t hasstel. Voo ’n oliestel en je olielampen ò je petroliem nodig. Fieman en de Boo leurden dì mee. Die kwaeme langs mee de oliekarre. Eén mee ’n iezere karretje mee dà op ’n tenk, de ander mee één deu Shell/Esso (?) anheschafte andkarre. Dà stonge oliebussen van vier liter op. Ze paste d’r precies op, zodà ze nie om konne valle. Mee kaersen ( paraffinekaersen) en petrolielampen wier ’t uus verlicht. De straetlantaerns wiere anhestooke deu de ansteker.

‘k Wêête nog dà de Boo saeterdags lang(h)s kwam en dà ongs wè ’s z’n fietsbanden ’n bitje leeg(h) liete lôôpe. Dan kêêke ongs à ie verder ree of ie we op g(h)ang kon komme.

Omtrent 1930 wier behonne ’n elektriciteitsnet an te leggen in de durpen, zo ok op Kas.
De instellatie van stroam in ’n uus besteng meest uut een lichtpunt in ’n vertrek en op de begaene grond kon d’r wè ’n stopkontakt weze. Eén of ôôhuut twì stopcontacten.
Op zolder waere de kaemertjes uut oute schotten of jute bekledieng ophetrokke. Dae was één lampe henoeg. Boven in ’t outen schot wier ’n hat hezeagd, zodà de lampe precies in ’t midden kon ôôre ophehange en dan in twì kaemertjes te hlieke scheen. De draeden liepe deu metalen buuzen, die ’n donkerrôôie kleure oa. De lichtschaekelaers oa ’n zwarte bakeliete be-uuzing.

Van de PZEM ( Pzum) kocht je strôôm en kreeg je ’n rekenieng.
Kees van Boven schreef ooit dit: Keetje was à ’n ende in de nehentig/ mae in d’r doen nog vlug/ mè d’n leste tied was ze wat an ’t sukkelen herocht/ oewel ze di zeaalf niks van wouw weete of an docht/ ze wier oals me verheetachter ’t leste jaer.
Toen kreeg ze ’n reenienghe van de PZUM, van ’t elektries/ vrêêd ôôhe, dirom was ze hlad van de wies/ d’r kleindochter zei ’t kom echt deu dah-je verheetachtig bin/ mè dat was nie nae Keetje d’r zin/ verheetachtig , oe kom je d’r noe bie/verheetachtig dà wêête ze bie de PZUM toch nie.
Kleindochter zei : je bin elke keer ‘t licht verhêête/ dà za-je zeaalf nie wêête/ mêêstal bran(d) oalles tehelieke.
Keetje zei: ‘Oe Wêête ze dat bie de PZUM noe/ ‘k doe toch elken aevend toch de herdienen toe!!

Jewan de Jonge.

Kas in Van Gewest tot Gewest.

Onderhetekende en z’n vrouwe fietse hraeg. Bie ’n stikje fietse kwaeme ze in Utrecht terechte. Toen ze onderdek zochte in Bilthoven kwaeme ze bie ’n villa mee ‘n tuun terechte. Toen de deure open hieng, zaehe we ’n bekend gezicht ,mae konde ’t nie heliek tuusbrienhe.
Mevrouw ei ongs oales heweze en vertelde dà ze zelf weg hieng. Toen we papiere invulde, zaehe wie zie was. Jantine de Jonge van ’t programma Van Gewest tot Gewest.
Dà programma ei zie jaerenlank hepresenteerd. Op Kas ei dat programma een keer de wirwar van verkeerborden hefilmd in de tied dà burgemeester Edith Hoogendijk burhemêêster was.
Van Jantine mochte ongs in de tuun zitte op deze mooie zeumeravend. En zo zaete ongs mee een lekker drankje in de mooie tuun van Jantine.
Noe ‘k ’t over bekende meaansen van tv è, julder kenne Piet Paulusma ok nog wè. Die zei oaltied tot slot: oat moan! Moan ( mogge) zaehe de meaansen in Friesland en Hroniengen ok as ze je hroete. Ok in Ost Friesland maekte ongs op ’n fietstocht nae Hamburg.

Jewan de Jonge.

Auto’s van dokters en ’n bolus.

Een prèlle has.
Ik è hehoore da ’s ochens as ’t nog olf donker was en ’s aevens à ’t schemerig wier in de polder dà je we ’s schrok van ’n auto, die ineens een prèlle has gaf en snel optrok. Di-nae ôôrde je een doffe klap. D ‘auto remde dan arhd. Dan ontwaerde je ’n man mee ’n oed op. Die bokte en wreef over de bumper. Liep dan terug nae de kofferruumte en pakte dà iets uut. Mee’n doek en/of jute zak liep um nae voren en douwde d’r iets in en droeg dì dan en lei dat in de koffer. Dan ree d ‘auto we rustig varder. Die auto leek vrêêd vee op die van dokter Maas.

Autoverzekerienhe.
Dà brieng me op iets dà’k lest ôôrde over dokters. Die moste , zeker vroeher, bie nacht en ontie-e nae petiënten. Dan oa ze nog à ’s schaede an d’r auto. En zeker as je dan ok nog ’n aes of ’n kenien voo je auto krieht. Dokters konne bie ’n soort ZLM ’n speciale autoverzerienhe ofsluute.

Smerige bolus.
Die dokters bin ok wè heabonnerd op ’t tiedschift : Arts & Auto. In dat tiedschrift stae ok de rubriek: Onvergetelijke gebeurtenissen in je werk als zorgprofessional. Zeaalf è ‘k di ok ’n verhael over iets leutigs da’k meemaekte, en da’k nie licht zà verhete, ingestierd.
In ’t kort dat waerhebeure verhael.

De twi Duuvelandse broers weunde in ’n klein uusje. Eén , Eine, most’k as fsio oefene. Dat oefenen most of en toe onderbroke ôôre as Eine ’n donkerbrune praele tebaksap uut spoog in ’n verroest blikke busse. Ik hruwde d’r van . As ie lachte keek je op êêl bruune stompjes in z’n mond.
Z’n broer Hilles kwam een keer mee brood en bolussen terug van de bakker. Die bolussen oa ie in de vieze zak van z’n vettige, vieze jasje hedae. De zak schoorde toen ie de bolussen d’r uut trok. Viezigheid en oare onbestemd vuul kleefde an de bolus die Hilles me anbood. Ik bedankte feestelijk voo zo’n bolus.

Eén van m’n zwaehers oa dit verhael hehôôre. En op ’n feest wì mien vrouwe en ik de feestvaerkens waere aelde ie nae ’n humoristisch praetje ’n keurig verpakte bolus uut z’n jaszak mee de woorden: “Zo, Jan ier dan eindelijk… je bolus!!
( Die broers waere fermilie van de Kasse fermilie van Poperienge. Dochter , Liesbeth dochter van melkboer Leen Kloote eit dà bevestigd.

Jewan de Jonge.